ABEL TASMAN OPNIEUW ONTDEKT

(boekrecensie uit het tijdschrift Spiegel der Zeilvaart , september 2001)

Iedereen heeft van Abel Janszoon Tasman gehoord. Hij ontdekte Tasmanië en was ook de eerste Europeaan die Nieuw Zeeland vond, maar wie was hij nou precies? Hij kon het befaamde 'Zuid Land' niet vinden met al de schatten die daar te vinden zouden moeten zijn. Volgens de VOC was hij een teleurstelling: hij bracht geen geld in het laatje ten gevolge van zijn reis naar het onbekende zuiden met zijn schepen, de Heemskerck en de Zeehaen.

Email adres: spiegel@vaarwijzer.nl

Wat voor een kapitein/commandant was Tasman eigenlijk?

Het antwoord kunt u vinden in het boek "The Merchant of the Zeehaen - Isaac Gilsemans and the Voyages of Abel Tasman" door Grahame Anderson, en gepubliceerd door Te Papa Press, Wellington, NZ. Het werd gelanceerd op 11 mei 2001 in Te Papa Tongarewa, het Nationale Museum van Nieuw Zeeland in Wellington, door de Nederlandse Ambassadeur, Mevr An de Bijll Nachenius.

Grahame Anderson is een enthousiaste zeilliefhebber en in het dagelijks leven architect die deze gaven combineert. Na een zeer zorgvuldig onderzoek schreef hij een vol spanning geschreven boek waarin hij aantoont dat Tasman buitengewoon onderschat is in de boeken die over hem zijn verschenen. Volgens Grahame zou de veel meer beroemde Captain Cook Australië en Nieuw Zeeland nooit gevonden hebben als hij de kaarten van Tasman's reizen niet had gehad. Die kaarten met beschrijvingen werden gemaakt door Isaac Gilsemans, die ook de "merchant" was op deze zuidelijke reis. Dat wil zeggen dat hij verantwoordelijk was voor alle goederen die aan boord waren om de heersers van de te ontdekken landen op goede voet te krijgen. Die goederen zouden moeten helpen om met die heersers een handel op te zetten; vandaar zijn naam. Maar de tot nu toe onbekende Gilsemans kende Tasman al heel lang, want ze hadden samen landen tussen Batavia en Japan ontdekt of beter, beschreven. Samen met Francoijs Jacobszoon Visscher maakten Tasman en Gilsemans een zeer gedetailleerd voorstel voor de VOC om het "Zuid Land" te ontdekken. Dit werd door Gouverneur Generaal van Diemen in Batavia geaccepteerd omdat de capabiliteiten van dit drietal zeer bekend waren, en op 2 Augustus 1642 vertrok de expeditie via Mauritius waar ze proviandeerden, naar het onbekende Zuid Land.

Door de zorgvuldige tekeningen en beschrijvingen van Gilsemans heeft Grahame Anderson de reis van Tasman precies kunnen volgen en zijn bepalingen van de lengtegraden kunnen corrigeren. Ten tijde van Abel Tasman waren er nog geen precieze chronometers voor zeeschepen, om de lengtegraden nauwkeurig te kunnen bepalen. De breedtegraden werden al zeer accuraat bepaald. De sleutel van het geheim van de correcties die voor meer dan 340 jaren verborgen zijn geweest, lag in de zeer gedetailleerde tekening van D'Urville Island en de Marlborough Sounds die een panoramisch beeld geeft van Tasman's bezoek aan dat deel van Nieuw Zeeland. De tekening stelde Grahame in staat om tot de laatste seconde te bepalen dat Tasman's schepen op 21 December 1642 ten anker waren op 3 zeemijlen van de oostkust van D'Urville Island en 5 zeemijlen ten zuiden van Stephens Island. Toen kon Grahame de diverse correcties maken in de dagelijkse berekeningen van de posities van Tasman's schepen, en dus de reis van Tasman op moderne kaarten plaatsen.

Grahame beschrijft op een heel interessante manier hoe de Maori van Moordenaars Baai (nu Golden Bay) die zeer vreemde schepen met hun bemanning (waarvan 4 hier sneuvelden) beschouwd zouden kunnen hebben. Ondanks het zeer onfortuinlijke voorval met de Maori, kon Grahame toch goed begrijpen dat de zeelieden die met Tasman meereisden, bereid waren om zo'n gevaarlijke reis naar het onbekende Zuid Land te entameren, zeker wetende dat ze toch weer terug zouden komen in hun veilige haven.

Dit is een boeiend boek vol speurtochten, exploratie en verrassende ontdekkingen die de zeer onderschatte Abel Tasman en zijn bekwame "merchant" Isaac Gilsemans terecht in een daglicht zetten dat ze al veel eerder hadden verdiend. Dit vlot geschreven boek is niet alleen voor liefhebbers van zeilen, navigatie en speurtochten, maar ook voor alle Hollanders die als emigranten geïnteresseerd zijn in de zee, vreemde landen, en hun ontdekkende voorvaders. Ik kan u het boek zeer aanraden. De prijs van het boek is ƒ 59,50. Geïnteresseerde Spiegellezers kunnen het fraai verzorgde boek via de Lezersservice bestellen, we verzamelen de bestellingen en laten het gewenste aantal in een keer overkomen en zenden uw bestelde exemplaar door met een nota. Hopenlijk komt er een uitgever die het boek laat vertalen, maar dat zal toch zeker een jaar duren.

Door Nick Lambrechtsen.

meer over Grahame Anderson

terug naar de boekpagina