Een stukje gedeelde geschiedenis van de (voormalige) Rikkerdaborg in Lutjegast

en de grafkelder in de NH-kerk in Lutjegast: Bernard Johan von Prott (1676-1703)

foto van B. Prott of C. Rabenhaupt: wie het weet mag het zeggen...Op 30 december 2006 is in Lutjegast het Rikkerdapad officieel geopend. Naast de ingang van het pad aan de Abeltasmanweg staat de Rikkerdahoeve. Toch heeft Lutjegast een al veel oudere relatie met de naam Rikkerda.

Leden van de NH-kerk in Lutjegast anno 1684 (link)

In de NH.kerk (Huidige naam: Torenkerk) te Lutjegast bevindt zich onder de preekstoel, de grote grijze grafzerk van het familiegraf van Bernard Johan (von) Prott, die van 1676-1703 de Rikkerdaborg in Lutjegast bewoonde. De grafkelder bevindt zich echter ook gedeeltelijk buiten de kerkmuur, daar de muur van de oude kerk (voor 1877) meer naar het oosten stond. Bernard Johan von Prot, afkomstig uit een Duitse familie in Oldenburg, was een geschoold militair officier, waarbij de opdrachtgevers nogal wisselden. Hij was achtereenvolgens in Duitse, Zweedse en Nederlandse dienst en maakte onder leiding van Michiel de Ruyter o.a. de tocht naar Chatham mee. Hij stond bekend als een bekwaam veldheer en heeft een grote rol heeft gespeeld bij de verdediging van het gewest Groningen tegen de bisschop van Munster, Christoffel Barend van Galen, beter bekend als 'Bommen Berend'. Bernard von Prot, zelf belast met het commando over de verdediging van het fort Bourtange, haalde uit Hessen-Kassel de ervaren Carel Rabenhaupt naar de stad Groningen om het opperbevel over de Groningse troepen te voeren bij de verdediging van Groningen. Jaarlijks wordt op 28 augustus in 'stad en ommelaand' Groningen nog op grote schaal het 'Gronings ontzet' van 1672 herdacht en gevierd.

De streek rond het Groninger Westerkwartier was tot 1672 een ware invalspoort voor aanvallers uit de richting Friesland en Drenthe. Van de vele schansen die destijds zijn opgeworpen in het grensgebied Groningen-Friesland-Drenthe, is bij het dorpje Een (Dr) nog een gerestaureerde schans te bezichtigen, de Zwartendijkster schans. Na de vrede van Munster werd het betrekkelijk rustig in het Westerkwartier. In 1676 koos Von Prott het dorp Lutjegast als vestigingsplaats, mogelijk vanwege zijn huwelijk met de dochter van Tjarda van Starkenborgh.

Prott en de borg Rikkerda

tekening RikkerdaborgBernard Johan von Prott liet in 1676 op een terrein langs de Abel Tasmanweg grachten graven waarbinnen de borg Rikkerda verrees. Zelf zal hij er misschien niet al te vaak aanwezig zijn geweest, gezien zijn militaire beroep waarvoor hij ook vaak in de zuidelijke Nederlanden was. Prott's eerste vrouw, Alberdina Lucretia Schnabel, was in de stad Groningen om het leven gekomen bij de gevechten van 1672. Zijn tweede vrouw Frederika Tjarda van Starkenborgh overleed in 1687 en werd begraven in de Nederlands Hervormde kerk. Een jaar later trouwde hij met zijn derde vrouw, Cecilia Elisabeth Tamminga de weduwe van Daniel de Hertoghe van Feringa te Grootegast. Prott bleef kinderloos en liet bij zijn overlijden in 1703 de borg Rikkerda en andere bezittingen na aan zijn derde vrouw. Toen deze overleed in 1718 was en bleef de borg Rikkerda tot 1810 in het bezit van de familie de Hertoghe van Feringa.

Tot het eind van de 18e eeuw waren het goede tijden voor de jonkers en Rikkerda floreerde: er werd b.v. vanuit Hoogezand een deskundig tuinman aangetrokken, Hieronymus Herwich, die het landgoed verder moest verfraaien. Vanaf omstreeks 1810 echter raakte het landgoed langzaamaan in verval. De laatste Feringa, Edzard Unico, scheidde van twee vrouwen en liet geen kinderen na. Het landgoed verviel aan de dochter van zijn zus Cornelia Habina Alberda van Menkema, getrouwd met een arme advocaat, Hemmo Hylco Nauta, die op 33-jarige leeftijd al stierf. De jonkersgeslachten hadden het niet meer voor het zeggen. Het onderhoud van Rikkerda en bijbehorende landgoederen, was uiteindelijk niet meer op te brengen.

foto entree boerderij RikkerdaIn het jaar 1829 werden de landerijen en bijgebouwen rond de borg Rikkerda in onderdelen (55 percelen) verkocht. De borg werd daarna gesloopt en de materialen werden deels gebruikt voor de bouw en verbouw van boerderijen: aan het eind van de oprijlaan, aan de Abel Tasmanweg, werd een nieuwe boerderij gebouwd, die eveneens de naam Rikkerda kreeg, tegenwoordig 'Erfgoedlogies'.

Foto rechts: entree van de huidige boerderij 'Rikkerda' aan de Abel Tasmanweg.

Heden is alleen nog het verhoogde terrein te zien waar de Rikkerdaborg heeft gestaan (ten zuidoosten van de huidige ijsbaan in Lutjegast, tegenover het pand Abel Tasmanweg 17). Uit oude archieven is exact bekend waar de borg en bijgebouwen hebben gestaan: een droom voor archeologen. Ook resteren er nog enkele bouwonderdelen en historische voorwerpen uit de borg; deze worden echter beheerd door diverse particulieren en instellingen.

De landerijen tussen Lutjegast en Grootegast staan op de nominatie voor één groot rustiek natuur- en recreatiegebied, met optimale aandacht voor flora en fauna.

terug naar de pagina Expositie 'Abel Tasman en de VOC'

terug naar de beginpagina Abel Tasman