terug naar de voorwerpen uit VOC-wrakken

terug naar de beginpagina

 

Stichting Maritiem Onderzoek Nederland (archief 1999)

 

1999 Rede van Texel
Overzicht door maritiem
onderzoeker Hans Eelman.
Vliegwiel 18, 1792 CS OUDESCHILD
Telefoon 0222 313517 Fax 313343
Email: albatros@tref.nl

Het duikseizoen 1999 op de oude ankerplaats "Reede van Texel", mogelijk s`werelds meest unieke scheepskerkhof gaf weer berichten uit het verleden prijs.

Het NISA (Nederlands Instituut voor Scheepsarcheologisch Onderzoek) heeft met schipper Arie van der Vis op de Phileas Fogg weer veel duikdagen gemaakt op door Hans Eelman ontdekte scheepsrestanten. Gedoken werd in het ontzandinggebied enkele mijlen ten oosten van Oudeschild. Na zandwinning en stroomverplaatsing komt een gebied bloot te liggen waar tot nu toe meer dan twintig scheepsrestanten zijn gelokaliseerd. Scheepsrestanten zijn delen van gezonken of gestrande schepen, die zich in de zeebodem bevinden. Het bodemniveau ter plaatse is gedaald tot het niveau van rond 1600. Bedenk dat dat bijna 400 jaar geleden is; dat in die tijd de VOC werd opgericht; dat west Europa toen begon te roken en dat Jan van Riebeek pas in 1652 Kaapstad stichtte. Tussen alle scheepsrestanten bevinden zich twee restanten van VOC schepen; de ROB en de LELIE. De ROB heeft meegedaan aan de voor Nederland belangrijke zeeslag bij de Downs tegen de Spanjaarden , eind 1639 . Een werkelijk schitterend bronzen kanon geborgen uit de ROB bevindt zich in het Maritiem Museum te Oudeschild.

In 1997 vond Hans Eelman een restant van de galjoot LELIE.Het schip is begin 1654 waarschijnlijk in het ijs vergaan. Het gevonden deel ligt op bakboordzijde op een diepte van ca 6 meter. In het reeds behoorlijk uitgespoelde deel werden enkele zeer fraai gebreide kousen met levensboom gevonden, alsook tabaksdoosjes, enkele muntjes en een z.g. jacobsstaf met het jaartal 1653*AC*. AC staat voor Abraham Cabeljou, de maker. De jacobsstaf werd gebruikt voor het bepalen van de middagbreedte en het gevonden exemplaar is een van de oudste ter wereld. Verder werd een min of meer kompleet rolpaard geborgen, het is inmiddels geconserveerd en is te zien in het museum.

Opvallend was bij het onderzoek dat alle aardewerk en glasrestanten uit heel kleine fragmentjes bestonden, niet door zacht schuivende houtdelen gebroken, maar zeer zeker door ijsgang tot op de zeebodem, waarbij kruiend ijs bij eb en vloed alles op zijn weg vergruist. Ook werden in dit scheepsdeel enkele fragmenten van dakleien gevonden. Augustus van het jaar 1999 ontdekte onderzoeker Eelman op c.a. 100 meter stroomopwaarts van de galjoot Lelie echo`s in de vlakke zeebodem. Nader onderzoek bracht de ontdekking van een vijftal kanonnen met fragmenten van rolpaarden.Een losliggend rolpaard werd geborgen. Het bestaat uit twee gave wangen, een tussenmop en een wiel. De delen hangen onder water in de haven en zullen een weg vinden naar een conserveerplaats.

Latere duikactiviteiten op min of meer dezelfde plek brachten andere ontdekkingen. Een losliggend huiddeel met spanten en wegering en een plek waar gebruikte ovensteentjes, koperen kookketels, waterkruiken en dakleien liggen. De dakleien van dezelfde dikte en kwaliteit als op het 100 meter verder liggende scheepsdeel. Voorzichtige inschatting leert, dat de laatst gevonden locaties, (waarvan de samenhang door het slechte zicht ter plaatse nog niet is opgemeten) een scheepsrestant betreft, dat op de stuurboordzijde ligt.

De Lelie is in januari 1654 vergaan; waarschijnlijk door het ijs. Verondersteld kan worden, dat het schip door kruiend ijs op haar stuurboordzijde tegen de ook toen al aanwezige zandbank Burgzand werd gedrukt, gekraakt, waarna de ijsmassa via de ebstroom de bakboordszijde ca 100 meter Richting open zee heeft meegesleurd en daar heeft achtergelaten. Nader onderzoek zal uitwijzen of deze theorie stand houdt. Zo ja, dan ligt op de zeebodem ten oosten van Oudeschild op Texel een scheepsrestant van 350 jaren oud, bestaande uit een bakboord en een stuurboordzijde van een VOC galjoot,met inventaris en lading. Het oude plan om de Lelie te bergen, te conserveren en op Texel met nieuw op oud terug te bouwen wordt door de laatste ontwikkeling versterkt. In het jaar 2002 wordt de oprichting van de VOC herdacht, voor die tijd weten wij meer.

terug naar de voorwerpen uit VOC-wrakken

terug naar de beginpagina